We praten nog vaak over de zomervakantie alsof het iets functioneels is. Termen zoals ’herstellen’, ‘bijkomen’ en ’resetten’ suggereren dat medewerkers apparaten zijn die we tijdelijk uit het stopcontact halen.
Als het werk medewerkers zo uitput dat ze hun vakanties nodig hebben om te herstellen, dan heb je wellicht een burn-out cultuur gecreëerd. Een gezonde organisatie put mensen niet uit, maar bevordert hun welzijn.
Uitputting is trouwens niet alleen een gevoel, maar ook meetbaar in het brein. Chronische stress schaadt de prefrontale cortex – de plek waarmee je denkt, plant en problemen oplost, terwijl je emotionele brein de overhand krijgt. Hierdoor blijft je lichaam in een constante alarmfase en put het de energiereserves uit. Dat verklaart waarom zeer vermoeide medewerkers prikkelbaarder, meer rigide en minder creatief zijn (Liston et al., 2009).
Welke rol spelen vakanties bij het bevorderen van welzijn?
Een recente meta-analyse in het toonaangevende Journal of Applied Psychology laat zien dat vakantie een veel groter en langduriger effect heeft op welzijn dan we dachten (Grant et al., 2025).
De meest interessante les? Wat écht het verschil maakt, is niet de bestemming die je kiest, maar of je in mentaal opzicht afstand neemt van het werk. Met andere woorden: als je op een tropisch eiland nog steeds je e-mail checkt, dan laad je minder op dan als je in de tuin zit zonder aan je werk te denken.
Dit opladen gaat via een specifiek gebied in je hersenen dat bekend staat als het Default Mode Network. Dit gebied wordt geactiveerd wanneer we geen nieuwe informatie opnemen en afdwalen met onze gedachten. Het is cruciaal voor het verwerken van ervaringen, het leggen van nieuwe verbanden en momenten van inzicht en betekenisgeving. Zolang je brein in de werkstand staat, krijgt dit netwerk simpelweg geen ruimte (Azarias et al., 2025).
Naast psychologische ontkoppeling doet het ertoe welke activiteiten je ontplooit. Veel mensen zien hun vakantie als een periode om uit te rusten, maar volledig passieve vakanties zijn het minst effectief. Activiteiten zoals wandelen, fietsen, zwemmen of actief de omgeving verkennen, zorgen voor de meeste voordelen. Dat komt omdat je dan niet alleen mentale energiebronnen aanboort, maar ook fysiologische gezondheid stimuleert.
Kortom: door actief te ontspannen laad je brein beter op, dan door passief op een strandbedje te liggen. Neuropsychologisch onderzoek onderbouwt dit. Fysieke beweging, een gezonde levensstijl en voldoende slaap zorgen ervoor dat het stresshormoon cortisol op natuurlijke wijze wordt afgebroken. Daarnaast wordt de productie van het DHEA hormoon gestimuleerd en dat heeft een kalmerend en ontstekingsremmend effect. Je brein krijgt letterlijk de kans om weer in balans te komen.
Waarom worden we ziek tijdens de vakantie?
Zolang we vakantie framen als “herstellen om weer te kunnen werken”, blijft werk het middelpunt. Vakantie wordt dan een pitstop, geen doel op zich. Dat is precies waar het nu vaak misgaat. Medewerkers die uitgeput aan hun vakantie beginnen, gebruiken die weken om een achterstand in te halen en bij te komen – niet om te genieten.
Logisch dat je dan tijdens je vakantie ziek wordt. Je brein heeft zich de afgelopen tijd gericht op het halen van allerlei deadlines. Daardoor was er geen energie meer over voor je immuunsysteem. Wanneer deze druk wegvalt daalt de adrenaline spiegel en geeft je brein de opdracht om de opgebouwde schade aan te pakken. Als gevolg hiervan krijg je hoofdpijn, spierpijn en griepklachten (Vingerhoets et al., 2001).
Hoe vergroot je het positieve effect van vakanties als leidinggevende of HR professional?
Vijf adviezen uit de bovenstaande meta-analyse:
1. Stimuleer mentale afstand. Stuur geen mails die onmiddellijke actie vereisen, respecteer afwezigheidsmeldingen en zorg voor goede vervanging.
2. Moedig activiteit aan, niet alleen rust. Inspireer medewerkers om actief te ontspannen tijdens het werk en in hun vrije tijd.
3. Faciliteer een zachte landing bij terugkeer. Geen overvolle agenda of nieuwe projecten op dag één, voldoende tijd om achterstallige e-mails weg te werken en duidelijkheid over de prioriteiten.
4. Maak van opladen een gewoonte. Beperk het aanvullen van energiebronnen niet tot de weekenden of een paar weken in de zomer, maar maak het onderdeel van de dagelijkse praktijk. Geef zelf het goede voorbeeld.
5. Verander hoe je naar vakantie kijkt. Moedig medewerkers aan om vakantie weer te zien als iets waardevols op zichzelf — niet als een noodzakelijk herstel om te kunnen blijven presteren.
Bevlogenheid draait om het besef dat werk een onderdeel van het leven is – en niet andersom. Laat je team deze zomervakantie dus niet alleen opladen. Laat ze het leven vieren.
Welk advies ga jij toepassen? Deel deze column gerust met je collega’s zodat ze je eraan kunnen herinneren.
