Met bevlogen werknemers werk je plezieriger samen en kun je als bedrijf superieure prestaties neerzetten. Kortom: bevlogen medewerkers zijn goud waard voor organisaties. Toch is maar een beperkt deel van de werknemers echt bevlogen. Hoe komt dat? En belangrijker: wat vergroot bevlogenheid? Hoe kun je zelf weer meer energie en voldoening ervaren?
Waarom is bevlogenheid zo belangrijk?
De Europese Unie heeft een beleidsvisie geformuleerd die werk, welzijn en technologische innovatie koppelt aan duurzaamheid en veerkracht. Hierin wordt gesteld dat mensgerichtheid, veerkracht en duurzaamheid de drie fundamentele pijlers zijn die de transitie van de 4e industriële revolutie (Digitalisering) naar de 5e (Personalisering) gaan stutten (Breque et al., 2021).
In deze transitie gaat het niet langer alleen om efficiëntie, productiviteit en economische groei van bedrijven. Meer en meer staat de bijdrage centraal die organisaties leveren aan de bevlogenheid van medewerkers en de bloei van de samenleving. Kortom, de focus verschuift van economische waarde en welvaart naar maatschappelijke waarde en welzijn. Paradoxaal genoeg kan dit de productiviteit en winstgevendheid van bedrijven (fors) vergroten.
We leven in een tijd van grote maatschappelijke en technologische ontwikkelingen, die aanpassingen van ons vereisen. Ons werk bijvoorbeeld verandert razendsnel onder invloed van digitalisering, robotisering en Artificiële Intelligentie (AI). Het industriële tijdperk van de arbeider is overgegaan in het informatietijdperk van de kenniswerker. Hierdoor vindt er voor flink wat beroepsgroepen een verschuiving plaats van fysieke naar mentale belasting. Inmiddels is één op de vier verzuimdagen stress gerelateerd. Veel mensen ervaren een hoge werkdruk en een gebrek aan energie. Dit dempt het werkplezier en de prestaties.
De mentale eisen die werk aan ons stelt nemen toe en dat zie je terug in het toenemende verzuim.
Simpel gezegd kunnen we concluderen dat in het industriële tijdperk de uitdaging was: hoe ga ik om met de lichamelijke belasting die mijn werk met zich meebrengt? In het informatietijdperk is de uitdaging: hoe ga ik om met de mentale en emotionele belasting van mijn werk? Hieronder staan een aantal voorbeelden die ik regelmatig tegenkom in mijn praktijk. Welke herken jij?
- De krapte op de arbeidsmarkt en bijbehorende werk- en prestatiedruk maken eigen initiatief, discipline en het stellen en bewaken van grenzen noodzakelijk.
- Als je meer applicaties gebruikt en vaker thuis werkt, is er meer afleiding en minder extern toezicht en zul je jezelf goed moeten kunnen focussen, managen en motiveren.
- De toenemende diversiteit in organisaties (bijvoorbeeld door de opkomst van generatie Y en Z) en het samenwerken in (virtuele) teams vragen om assertiviteit, inlevingsvermogen en conflicthantering.
Deze thema’s laten zien dat er vaker een beroep wordt gedaan op ons vermogen om leiding te geven aan onszelf. Daarom is de belangrijkste werkgerelateerde uitdaging van dit moment volgens mij: hoe gaan we om met de (toenemende) mentale eisen die werk aan ons stelt?
Wat is bevlogenheid precies en wat levert het op?
Bevlogenheidsexperts Schaufeli en Bakker (2004) beschrijven bevlogenheid als ‘een positieve toestand van opperste voldoening die gekenmerkt wordt door vitaliteit, toewijding en absorptie’.
Vitaliteit wijst op de hoeveelheid energie en mentale veerkracht die we bezitten. Als je bevlogen bent, heb je zin om aan het werk te gaan en je werk te doen. Je voelt je sterk, fit en zelfverzekerd en bent vastberaden om vol te houden, ook als het even tegenzit.
Toewijding duidt op een sterke betrokkenheid bij het werk. Als je bevlogen bent, heb je een eigen inbreng. Je vindt het werk dat je doet nuttig en zinvol. Het roept gevoelens van trots en enthousiasme op en je vertelt er graag over.
Absorptie of flow, ten slotte, wordt gekarakteriseerd als ‘opgaan of opgezogen worden in het werk’. Als je bevlogen bent, kun je je goed concentreren op het werk en vind je wat je doet plezierig. Je ervaart dat de tijd voorbijvliegt en je vindt het moeilijk om je weer los te maken van het werk.
Dit is hard nodig in de huidige krappe arbeidsmarkt met hoge werkdruk en toenemend verzuim door psychische klachten. Recent onderzoek van Gallup laat zien dat slechts 16% van de Nederlandse werknemers bevlogen is (State of the Global Workplace, 2025). En dat terwijl de ‘return on investment’ voor organisaties aanzienlijk is. Bevlogenheid leidt namelijk tot 18% hogere productiviteit, 63% minder veiligheidsincidenten en 23% meer winst. Bovendien verzuimen bevlogen medewerkers 78% minder en is er onder hen 89% minder verloop. (Gallup, 2024). Met andere woorden: bevlogenheid is geen soft HR-thema, maar een strategisch voordeel voor bedrijven.
Iemand die bevlogen is, bruist van de energie, is toegewijd aan het werk én gaat helemaal op in zijn of haar bezigheden.
Werknemers zijn bevlogen als ze energie halen uit het werk dat zij doen (het ‘I love my job’ effect). Hiervoor is het noodzakelijk dat ze werk doen dat past bij hun talenten en waarden. Dit leidt tot maximale motivatie. Hun bevlogenheid neemt verder toe als ze zichzelf bij de organisatie vinden passen en achter de doelstellingen staan (het ‘I love my company’ effect). Hiervoor is het noodzakelijk dat ze zich verbonden voelen met de organisatie en op de juiste plek zitten. Als zo’n plek er niet is, dan kun je die proberen te creëren. Neem daarbij de medewerker als uitgangspunt en niet de plek. Dit leidt tot maximale contributie. Kortom: bevlogen werknemers hebben hart voor hun werk én voor de organisatie.
Wat kun je als organisatie doen?
Er zijn diverse energiebronnen die bevlogenheid op organisatieniveau bevorderen. Die kun je onderbrengen in de categorieën:
– ruimte voor inspraak (Autonomie),
– een goede sfeer (Binding of sociale steun), en
– mogelijkheden voor groei (Competentie).
De bevrediging van deze psychische basisbehoeften is een belangrijke voorwaarde om optimaal te kunnen functioneren (Deci & Ryan, 2000). Als deze behoeften worden bevredigd, zijn medewerkers gemotiveerd, bevlogen en productief. Wordt de bevrediging ervan verstoord, dan kelderen de motivatie, bevlogenheid en productiviteit.
Zodra je de autonomie bij iemand weghaalt, zie je de stress toenemen. Bijvoorbeeld als de deadline voor een project zonder overleg naar voren wordt gehaald. Onderzoek naar bevlogenheid en burn-out laat zien dat stress vaak een gevolg is van ‘te weinig’ energiebronnen (Demerouti, 2001). In de oude stresstheorieën zie je dat stress wordt gezien als ‘te veel’ taakeisen, terwijl het verstandiger is om op zoek te gaan naar energiebronnen waar ‘te weinig’ van is. Dan krijg je vaak een veel betere oplossing.
We gebruiken niet te veel energie, we laden te weinig op.
Het probleem is dus niet dat we te veel energie verbruiken, maar dat er te weinig energie bijkomt. Mijn stelling is dan ook: we werken niet te hard of te veel, we laden te weinig op. Je kunt dit vergelijken met een mobiele telefoon. Wat doe je als de accu bijna leeg is? Leg je ’m dan op de vensterbank of stop je ’m in een oplader? Kortom: in de oude stresstheorieën zie je dat stress wordt gezien als ‘te veel’ taakeisen, terwijl het verstandiger is om op zoek te gaan naar energiebronnen waar ‘te weinig’ van is. Dan krijg je vaak een veel betere oplossing.
Je kunt de bevlogenheid in je organisatie cultiveren door teams en afdelingen door te lichten op factoren die energie geven en factoren die energie kosten. Vervolgens is het zaak om verbeteringen door te voeren en vol te houden. Houdt daarbij rekening met de behoefte aan autonomie. Als medewerkers ervaren dat ze zelf invloed kunnen uitoefenen op hun werkomgeving, zijn ze meer gemotiveerd dan wanneer jij als leidinggevende aanpassingen in hun werkomgeving doet.
Wat kun je zelf doen?
Om persoonlijk weer of meer te floreren kun je kijken naar de vijf kenmerken waarin bevlogen mensen zich onderscheiden van hun collega’s. Ik heb deze kenmerken gedestilleerd uit wetenschappelijk onderzoek en samengevat in het acroniem VITAL:
Veerkracht: het vermogen om beter te herstellen na tegenslagen.
Impact: de capaciteit om vanuit eigen kracht een positieve invloed uit te oefenen.
Toewijding: sterke betrokkenheid bij en enthousiasme over het werk.
Aandacht: de vaardigheid om gefocust te blijven in het hier en nu.
Lichamelijke fitheid: een gezonde levensstijl die de mentale scherpte ondersteunt.
Het onderstaande schema kan hierbij helpen (Blessing White, 2012). Hierin zie je wat er gebeurt als de verbondenheid met jezelf en de organisatie afneemt of juist toeneemt.
- “Dead wood“: lage verbondenheid met jezelf en de organisatie. Effect: je overleeft, verdort en haakt uiteindelijk af.
- “Loose canon“: hoge verbondenheid met jezelf, maar lage verbondenheid met de organisatie. Effect: je stelt tevredenheid boven het leveren van een bijdrage en wordt uiteindelijk ontslagen.
- “Loyal soldier“: lage verbondenheid met jezelf, maar hoge verbondenheid met de organisatie. Effect: je verwart waardering voor jouw bijdrage met voldoening en raakt uiteindelijk uitgeblust.
- “Sweet spotter“: hoge verbondenheid met jezelf en de organisatie. Effect: jouw talent dient zowel het persoonlijk als het gemeenschappelijke doel. Je overtreft jezelf.
Vraag je eens af: in welk kwadrant breng ik het grootste deel van mijn werkweek door? En: welke VITAL keuzes moet ik maken om meer voldoening uit mijn werk te halen
Onder druk hebben we de neiging om te denken in dilemma’s, waardoor we een keuze voor de organisatie opvatten als een keuze tegen onszelf (of andersom). De kunst is om optimaal betrokken te zijn bij de ontwikkeling van de organisatie én zelf te blijven groeien. Vanuit deze ’sweet spot’ kan zowel de bevlogenheid als de productiviteit toenemen. Vervolgens kun je aanpassingen doen in de taken die je uitvoert en met wie je hoe vaak samenwerkt. Job crafting heet dit met een mooi woord.
Ter illustratie: een serveerster werd diepongelukkig van haar werk. Ze beleefde er geen plezier meer aan om tafels in te dekken, bestellingen op te nemen en drankjes en gerechten uit te serveren. Erg lastig, want dat zijn wel je primaire taken als je in de bediening werkt. Tijdens een workshop ontdekte deze serveerster dat haar sterkste punt sociale intelligentie was. Vervolgens richtte ze haar werk zo in dat ze van elke ontmoeting iets speciaals probeerde te maken voor haar gasten. Na een paar weken ging ze niet meer met tegenzin naar haar werk, maar vloog de tijd voorbij.
De bovenstaande voorbeelden laten wat mij betreft mooi zien dat het aanboren van energiebronnen kan leiden tot meer bevlogenheid én tot minder stress. De medewerkers van het klantenserviceteam kregen meer autonomie. Hierdoor nam de werkdruk af, terwijl de bevlogenheid en productiviteit toenamen. De serveerster zette dagelijks haar talent in en wist daarmee de klantbeleving en haar eigen welzijn enorm te vergroten.
Als leidinggevende kun je golven van geluk door je organisatie laten gaan of golven van stress.
Daarin kun je als leidinggevende echt het verschil maken. Je kunt voorzien in de behoefte aan autonomie door meer te vertrouwen op de kracht van je personeel. Bijvoorbeeld door werknemers meer regelruimte te geven, invloed op hun eigen agenda en inspraak in de beslissingen die hen aangaan. Aan de behoefte aan verbinding kun je voldoen door betekenisvolle relaties met je medewerkers op te bouwen. Bijvoorbeeld door bijdragen van werknemers te waarderen, een veilige sfeer te creëren en hen te steunen als er thuis veel van hen wordt gevraagd. Investeren in competenties betekent dat je op zoek gaat naar talenten van mensen en deze tot bloei laat komen. Bijvoorbeeld door medewerkers uit te dagen, feedback te geven op hun prestaties en coachingsgesprekken te voeren die hun zelfvertrouwen vergroten.
Dit artikel is ontleend aan het boek Het bevlogen brein – voor meer energie, focus en voldoening (Van Duuren Management, 2025).
Teaser
Wil jij graag meer energie, focus en voldoening ervaren? Boek dan de populaire inspiratiesessie Ontketen een bevlogen brein met Ronald van der Molen. Tijdens deze sessie ontdek je op welke drie manieren jouw brein het verlangen om te floreren aan banden legt – en hoe je dit kunt doorbreken. Hierdoor ervaar je meer invloed, neemt je creativiteit toe en presteer je beter.
