Het ultieme doel van leiderschap?

Het ultieme doel van leiderschap?

Wat is volgens jou het ultieme doel van leiderschap? Als leiderschap een boom is, welke vrucht produceert hij dan? Aangezien je gedachten bepalen hoe je je gedraagt, is het belangrijk om bij deze vraag stil te staan.  Een rondgang in mijn netwerk via LinkedIn en twitter levert reacties op zoals: ‘het zoeken en vinden van een richting’, ‘mensen in beweging brengen’, ‘gezamenlijk doelen bereiken’, ‘mensen in hun kracht zetten’, ‘vooruit komen’ en ‘leidinggeven aan een groep zodat het beste in mensen naar boven komt’. Respondenten vullen spontaan aan wat ze daarbij belangrijk vinden: ‘investeren in mensen’, ‘authentiek zijn’, ‘mensen steunen’, ‘je dienstbaar opstellen’ en zelfs ‘liefdevolle menselijkheid’.

De ware ‘vrucht’ van leiderschap

Mooi om te zien dat de persoon van de leider niet meer zo centraal staat als enkele jaren geleden. Dat sluit aan bij de nieuwe trend van organisch leiderschap waar leiderschap eerder een proces is dan een persoon. Als leiderschap niet alleen afhankelijk is van een enkeling of een kleine groep aan de top dan ontstaat er voor iedereen in de organisatie ruimte om deel te nemen aan het proces van leiderschap. Dit heeft vaak positieve effecten op de klantgerichtheid, innovatie en wendbaarheid van de organisatie. Toch zou ik nog wel een stap verder willen gaan. De meeste reacties die ik ontving beschrijven wat we kunnen verwachten wanneer we leiderschap in actie zien. Maar wat is nou het uiteindelijke doel? Mary Parker Follett, de moeder van het moderne management, zei hier in 1925 het volgende over: “Leiderschap wordt niet gedefinieerd door het uitoefenen van macht, maar door de autonomie te vergroten van diegenen die geleid worden. De belangrijkste taak van de leider is om meer leiders te scheppen.” De ware vrucht van een leider is nieuwe leiders, net zoals de ware vrucht van een appelboom nieuwe appelbomen is. Natuurlijk produceert een gezonde appelboom appels, maar de uiteindelijke potentie ligt verscholen in de kern van deze vrucht: de zaden die een nieuwe appelboom kunnen worden. In de natuur gaat het aan het eind van de streep om reproductie. Leidinggeven = vermenigvuldigen. Staat dat nog wel op ons netvlies in het bedrijfsleven?

Geen leiders, maar volgers

Ik geloof dat de meest gemaakte fout onder leiders is dat ze hun eigen opvolging niet goed regelen. Natuurlijk zorgt een goed functionerende leidinggevende ervoor dat mensen in beweging komen, er doelen worden behaald, werknemers met plezier naar hun werk gaan en iedere dag een iets betere versie worden van zichzelf. Wanneer we het hierbij laten wordt leiderschap al gauw een trucje. Dan krijg je van die hijgerige baasjes die ideeën uit seminars en boeken met titels als ‘Hoe krijg ik ze zover?’ op hun medewerkers gaan uitproberen. Op zich is er niks mis met kennis over beïnvloeding en management, maar zodra je deze kennis toepast ga je je bemoeien met de levens van andere mensen. Dat vraagt om ethische reflectie, iets waar in opleidingen weinig aandacht aan wordt besteed. De meeste leiderschapsprogramma’s produceren überhaupt geen leiders, maar volgers. Deelnemers worden aangemoedigd om de expert (op het podium of voor de groep) na te doen en ontmoedigd om zelf na te denken. Het gaat erom de eigen macht en status te vergroten in plaats van het aanwezige leiderschap in anderen aan te wakkeren.

Het ontbrekende ingrediënt

Om onze organisaties en ons land toekomstbestendig te maken is er een schreeuwende behoefte aan nieuwe leiders die vooruit kunnen kijken en de juiste besluiten durven nemen. Wat is daarvoor nodig? Dé manier om leiderschap te vermenigvuldigen is het vergroten van de autonomie van de mensen waaraan je leiding geeft. Volgens motivatie onderzoekers Edward Deci en Richard Ryan hebben we drie basale psychologische behoeften als mens:

  1. autonomie (de perceptie om zelf je gedrag te mogen bepalen)
  2. binding (het gevoel met anderen verbonden te zijn)
  3. competentie (het vertrouwen in eigen capaciteiten en acties)

Net zoals een boom goede grond nodig heeft om tot bloei te kunnen komen hebben wij een gezonde werkomgeving nodig om te kunnen floreren. Goede grond kenmerkt zich door een deel zuurstof (autonomie), een deel aarde (binding) en een deel water (competentie). Ik vergelijk autonomie met zuurstof omdat je dit ingrediënt niet kunt zien en we het zicht hierop zijn kwijtgeraakt. Met autonomie bedoel ik de perceptie om het gedrag zelf te mogen bepalen, vanuit eigen interesses en waarden. Het gaat om het gevoel de handen aan het stuur te hebben, ook al oefenen anderen daar invloed op uit. Autonomie moet dus niet verward worden met onafhankelijkheid. Deze behoefte aan autonomie wordt beïnvloedt door hoe een gebeurtenis binnenkomt bij de persoon in kwestie. Dat betekent dat een goedbedoeld advies of een als hulpmiddel bedoeld protocol voor professionals al demotiverend kan werken als ze het gevoel hebben dat deze van bovenaf wordt opgelegd.

Meer verantwoordelijkheid en vrijheid

Voor de organisaties die ik dit jaar onderzoek is autonomie een sleutel ingrediënt. Ze kiezen ervoor om meer verantwoordelijkheden en bevoegdheden aan hun teams en business units te geven. Vaste afdelingen worden vervangen door zelforganiserende of zelfs flexibele teams die zich organiseren rondom klanten. Traditionele managementlagen worden weggesneden en als er al managers overblijven dan krijgen zij een faciliterende functie. Door deze veranderingen wordt zichtbaar in hoeverre werknemers zich verbonden weten met zichzelf en met de organisatie. Zodra je de autonomie van mensen vergroot treedt de paradox in werking tussen vrijheid en verantwoordelijkheid. Als een werknemer wel de vrijheid pakt die wordt geboden, maar geen verantwoordelijkheid op zich neemt dan neemt zijn productiviteit af. Hij wordt een “loose canon” die tevredenheid boven het leveren van een bijdrage stelt. Wanneer hij wel de verantwoordelijkheid op zich neemt, maar niet de geboden vrijheid pakt dan neemt zijn bevlogenheid af. Hij wordt een “loyal soldier” die applaus voor zijn bijdrage verwart met voldoening en zichzelf gaat afbeulen. In het onderstaande schema zie je wat er gebeurt als de betrokkenheid bij de organisatie en het individu afneemt of juist toeneemt.

Bron: Krauthammer

‘Sweet spot’ vinden

De kunst is om zoveel mogelijk werknemers in dienst te hebben die optimaal betrokken zijn bij de ontwikkeling van de organisatie én zelf blijven groeien. Vanuit deze ’sweet spot’ kan zowel de productiviteit als de bevlogenheid toenemen. Omdat je slechts kunt geven wat je hebt ontvangen is het allereerst zaak om je eigen ‘sweet spot’ te vinden. Vervolgens is de uitdaging om je medewerkers op zo’n manier naar deze plek te begeleiden dat zij op hun beurt anderen kunnen helpen om hier te komen. Want uiteindelijk gaat het erom dat je je bij alles wat je doet afvraagt: vergroot ik door wat ik doe en zeg de autonomie van de mensen aan wie ik leiding geef?

Wil jij de klantgerichtheid, innovatie, beweging en zelfredzaamheid in jouw organisatie aanwakkeren? Ben je op zoek naar ‘state-of-the-art’ inzichten en ‘best practices’ die de kans op succes vergroten?  Neem contact op om de mogelijkheden te bespreken.

banner ad
  1. Sake Stoppels, docent VU schreef:

    Ik herken dit punt vanuit mijn betrokkenheid op de kerk. Mij vergezelt al jaren een uitspraak van een afgestudeerde twintiger, opgetekend in een scriptie van een studente die afstudeerde op ‘vermenigvuldigend leiderschap’. Deze jongeman stapt over van een traditionele Protestantse gemeente naar een evangelische internationale gemeente (Crossroads) en merkt dit op: ‘In de hervormde kerk word ik gezien als een broekie en tel ik niet mee ondanks dat ik er zelfs orgel speel, in Crossroads word ik gezien als een ‘potential’ en wil men in mij investeren omdat ze wat in mij zien’.
    Een complicerende factor in veel kerkelijke gemeenten is dat voorgangers zich niet als leiders zien. En dan ben je meestal ook niet echt geneigd leiderschap te ontwikkelen…

line
footer
Mogelijk gemaakt door WordPress | Ontworpen door Elegant Themes